Opkomst van het protestantisme

In de zestiende eeuw komt het protestantisme in diverse Europese landen als beweging tegen het katholicisme op. Dit leidt tot steeds fellere tegenstellingen en zelfs godsdienstoorlogen. Spanje bezit in deze periode de hegemonie in Europa en de tegenstellingen spitsen zich toe op een Spaansgezind katholicisme en een anti-Spaans calvinisme. De Nederlandse benaming hugenoot voor een calvinist is voortgekomen uit de Franse namen huguenot en eydguenot, die zijn afgeleid van het Zwitserse eidgenosse. De latere vorm is daarnaast beïnvloed door de naam van Besançon Hugues, de leider van de protestanten in Genève.

Edict van Nantes (1598)

In Frankrijk duren de godsdienstoorlogen van 1560 tot 1598. De hugenoot Henri de Bourbon (= Hendrik IV) moet zich verdedigen tegen een Spaanse aanval. Hij wordt van het ene op het andere moment katholiek, sluit vrede met Spanje en komt daardoor op de troon (1589 - 1610). Aan de hugenoten, die natuurlijk zeer verontwaardigd zijn over het verraad van de koning aan hun zaak, geeft Hendrik IV grote voorrechten (bijvoorbeeld godsdienstvrijheid, diverse burgerrechten, eigen besturen en legers in een paar honderd places de sûreté). Deze worden in 1598 in het Edict van Nantes vastgelegd. Met dit verdrag luwen de tegenstellingen voorlopig, maar daarmee vormen de protestanten wel een staat in de Franse staat.

Herroeping Edict van Nantes (1685)

Omstreeks 1640 slaagt Frankrijk erin de Spaanse hegemonie te doorbreken. Frankrijk wordt een modern en machtig land onder de absolute heerschappij van koning Lodewijk XIV. Deze voert een op gebiedsuitbreiding gerichte politiek, wat tot veel oorlogen leidt. De zonnekoning vervolgt de jansenisten (katholieken die onenigheid hebben gekregen met de jezuietenorde), maar ook de hugenoten. Wanneer Lodewijk in 1685 het Edict van Nantes intrekt (Edict van Fontainebleau, lees de originele tekst of bekijk het document ), vestigen veel hugenootse vluchtelingen zich - uit angst voor geloofsvervolgingen - in diverse landen om Frankrijk heen.

Emigratie hugenoten

Wanneer de toestand van de protestanten in Frankrijk aan het eind van de zeventiende eeuw verslechtert, besluiten velen van hen te emigreren. Zij worden o.a. naar de Republiek der Verenigde Provincien (het huidige Nederland) gelokt door de welvaart en omdat het calvinisme daar de erkende godsdienst is. Plaatselijke en provinciale autoriteiten, gedreven door godsdienstig samenhorigheidsgevoel of economisch belang, helpen vakbekwame handwerkslieden zich te vestigen en verlenen hen belastingfaciliteiten en andere gunsten. Tussen 1681 en 1684 neemt Amsterdam al meer dan 2.000 van deze refugiés op. De herroeping van het Edict van Nantes in 1685 doet nog meer mensen Frankrijk verlaten en de Republiek hoort bij de landen die hiervan het meest profiteren.

Boissevains in den vreemde

Amsterdam is naast een tolerante stad tussen 1700 en 1850 ook een stad met economische aantrekkingskracht. Dit is ongetwijfeld de reden geweest dat uit Frankrijk afkomstige families als Bienfait, Boissevain, Guépin en Mercier zich daar vestigen. In de loop van de achttiende en met name de negentiende eeuw zullen zij zich daar op economisch en maatschappelijk gebied verder ontplooien. Bij de Boissevains valt de grote omvang van de familie op en de enorme verscheidenheid in activiteiten op economisch, sociaal, wetenschappelijk, bestuurlijk en kunstzinnig vlak, die de familie kleur geeft. In de loop van de generaties spreidt de familie zich verder uit over de rest van Nederland en Europa.

De in 1856 in Amsterdam geboren Daniël draagt bij aan de verspreiding van de familie over het Noord-Amerikaanse continent, terwijl bijvoorbeeld de in Arnhem in 1852 geboren Willem Frederik Lamoraal (zie foto) zorgt voor een krachtige aanwezigheid van de familie in Nederlands-Indië (nu Indonesië).

De administratie van de Boissevain-Stichting bezit momenteel (2008) 122 adressen van Boissevains in Nederland en 132 adressen in Canada, de Verenigde Staten van Amerika en  de overige landen. Op deze adressen wonen natuurlijk vaak meerdere personen met Boissevain als familienaam.